Het EU-herstelfonds (NGEU) en Hongarije — 2020–2026
Waarom bereiken bijna 10 miljard euro aan EU-fondsen niet de Hongaarse burgers? Welke voorwaarden moeten worden nageleefd, waarom weigert de regering deze na te komen, en wiens belangen dient dit? Hieronder onderzoeken we de situatie op basis van documenten van de Europese Commissie, verslagen van het Europees Parlement, Transparency International, de Hongaarse Helsinki Commissie en de internationale pers.
Het grootste economische herstelprogramma in de geschiedenis van de EU
NextGenerationEU (NGEU) is het economische herstelprogramma van de EU in de omvang van €806,9 miljard, opgericht eind 2020. Het middelpunt is het Herstel- en Veerkrachtfaciliteit (RRF), ter waarde van €723,8 miljard in subsidies en leningen. Voor het eerst ooit leende de EU gezamenlijk namens de lidstaten.
Lidstaten moesten nationale plannen indienen met toezeggingen voor hervormingen en investeringen op zes terreinen: groene transitie, digitalisering, economische veerkracht, sociale cohesie, gezondheidszorg en voorbereiding van de volgende generatie. Toegang tot fondsen is afhankelijk van het behalen van mijlpalen en doelstellingen, geverifieerd door de Commissie bij elk betalingsverzoek.
Uiteindelijke deadline: 31 augustus 2026 — alle mijlpalen moeten tegen die datum zijn bereikt. De Commissie moet uiterlijk op 31 december 2026 sluitende betalingen doen.
Hongarije's RRF-toewijzing en uitbetalingen tot nu toe
De Raad keurde het plan van Hongarije goed op 15 december 2022. De oorspronkelijke toewijzing was €5,8 miljard in subsidies. In 2023, met een herzien plan en een REPowerEU-hoofdstuk, steeg het totaal naar €10,4 miljard: €6,5 mld in subsidies (incl. €0,7 mld REPowerEU), €3,9 mld in leningen. Het plan vertegenwoordigt 7,1% van het bbp (basis 2019), met 66,9% gericht op klimaatdoelstellingen en 29,1% op digitale doelstellingen.
Tot nu toe heeft Hongarije alleen REPowerEU-voorfinanciering ontvangen: in totaal €0,92 miljard (€0,14 mld in subsidies + €0,78 mld in leningen). Dit wordt automatisch uitbetaald na plangoedkeuring — het is niet gekoppeld aan een betalingsverzoek.
Hongarije heeft nooit een enkel betalingsverzoek ingediend — dit vereist de volledige en bevredigende vervulling van alle 27 supermijlpalen. Ook de operationele regelingen zijn niet ondertekend.
Hongarije is de enige EU-lidstaat die geen RRF-betaling heeft ontvangen. Het rapport van het EP uit 2025 over de RRF stelt: "alle lidstaten behalve één hebben hun supermijlpalen naar tevredenheid vervuld."
Verordening inzake de voorwaarde van rechtsstaat: ~€6,3 miljard in cohesiefondsen (waarvan ~€2,12 miljard permanent verloren aan het eind van 2024–2025).
Verordening inzake gemeenschappelijke bepalingen (CPR): ~€11,7 miljard in cohesiefondsen (horizontale voorwaarde EU-Handvest van de grondrechten).
RRF-supermijlpalen: ~€9,5 miljard in herstelfondsen.
Totaal: ~€18 miljard bevroren (per juli 2025). Daarnaast een dagelijkse boete van €1 miljoen (sinds juni 2024) voor niet-naleving van een uitspraak van het HvJ inzake asielzaken.
De geschiedenis van de bevriezing — jaar voor jaar
Voorwaarden voor betalingen — verplichtingen waar Hongarije zelf mee akkoord is gegaan
Mijlpaal 215: Verwijdering van belemmeringen voor de prejudiciële aanvraagprocedure (verwijzingen naar het HvJ).
Mijlpaal 216: Overheidsorganen kunnen geen uitspraken van eindverantwoordelijke rechtbanken meer betwisten voor het Grondwettelijk Hof.
Mijlpalen 213–214: Versterking van de Nationale Raad voor de Rechterlijke Macht (rechtspersoonlijkheid, eigen begroting, toezichthoudende bevoegdheden). Hervorming van de Curia (Hof van Cassatie).
*Waarschuwing: Volgens de Helsinki Commissie en maatschappelijke organisaties hebben in 2024–2025 nieuwe wetgeving en de eenvormigheidsklachtenprocedure van de Curia de resultaten van de hervormingen ondermijnd. Het EP betwistte de positieve beoordeling van de Commissie bij het HvJ.
Integriteitsautoriteit: ingesteld, maar gezicht operationele belemmeringen. Haar voorzitter signaleerde publiekelijk het gebrek aan samenwerking van de regering.
Anticorrruptietaakforce: ingesteld, maar geen tastbare impact.
Mededinging in openbare aanbestedingen: het aandeel van procedures met één inschrijving is nauwelijks afgenomen (EU-gemiddelde ~20–25%, Hongarije ~30–40%). Regerings-gerelateerde bedrijven blijven de belangrijkste begunstigden.
Vermogensverklaringen: het systeem werd hervormd, maar handhaving is zwak.
Vervolging van corruptie op hoog niveau: geen betekenisvolle onderzoeken naar regerings-gerelateerde personen. Gerechtelijk toetsing van vervolgingsbeslissingen om niet te onderzoeken blijft niet bindend.
Stichtingen met openbare doelstelling: dit is het vraagstuk waarop onderhandelingen permanent stageerden in januari 2024. Deze stichtingen controleren tweederde van de Hongaarse openbare universiteiten, met bestuursleden gerelateerd aan Fidesz, en zijn uitgesloten van EU-financiering.
De introductie van het risicobeoordelingsinstrument Arachne en de oprichting van het controlesysteem zijn formeel voltooid, maar de Commissie en Hongarije hebben de operationele regelingen niet ondertekend — een voorwaarde voor het indienen van betalingsverzoeken. Dit is niet mogelijk zolang niet alle supermijlpalen zijn bereikt.
Samenvatting (TI Hungary, november 2025): van de 27 supermijlpalen zijn er 17 volledig bereikt, 9 gedeeltelijk bereikt, 1 niet bereikt. Gedeeltelijke vervulling is niet voldoende — onder de RRF-Verordening moeten alle volledig bereikt zijn voordat het eerste betalingsverzoek kan worden ingediend.
Wat Fidesz-KDNP stelt, en wat de bronnen aantonen
De bevriezing is gebaseerd op drie EU-verordeningen: de Verordening inzake voorwaardelijkheid van rechtsstaat (bevestigd door het HvJ: C-156/21, C-157/21), het supermijlpalenmechanisme van de RRF-Verordening, en de Verordening inzake gemeenschappelijke bepalingen. Dit zijn juridische instrumenten, geen politieke hulpmiddelen.
De voorwaarden gaan niet over migratie- of LHBTQ-beleid, maar over anticorruptiemaatregelen, mededinging in openbare aanbestedingen en gerechtelijke onafhankelijkheid. De 17 anticorruptiemaatregelen werden door de Hongaarse regering zelf voorgesteld.
Beoordeling van TI Hungary en de Helsinki Commissie uit november 2025: van de 27 supermijlpalen zijn slechts 17 volledig bereikt. De Commissie op 8 juli 2025: geen vooruitgang bij 7 van de 8 aanbevelingen. Woordvoerder van de Commissie (december 2024): het verlies is "onherroepelijk, en Boedapest heeft geen beroepsrecht."
EU-fondsen zijn geen automatisch recht maar voorwaardelijke steun — dezelfde regels gelden voor alle lidstaten. Hongarije accepteerde zelf de voorwaarden die aan zijn plan waren verbonden. Het geld komt uit de gezamenlijke EU-begroting, waartoe alle lidstaten bijdragen. Niemand "pakt het af": Hongarije kan de fondsen te allen tijde benutten door aan de voorwaarden te voldoen waar het mee akkoord is gegaan.
Bij een veto zou de oude begroting evenredig worden verlengd — wat, vanwege NGEU-leningterugbetalingen, zou resulteren in een nettoverlies voor Hongarije. Het veto verlengt de deadline van 31 augustus 2026 voor de RRF niet. De chantagestrategie is ook juridisch problematisch: een zaak hangt in voor het HvJ met betrekking tot verdenking van "geven om te ontvangen" rond eerder vrijgegeven Hongaarse fondsen.
De maatregelen die de EU vereist — gerechtelijke onafhankelijkheid, anticorruptiekader, mededinging in openbare aanbestedingen — zijn normen die Denemarken (CPI 89), Finland (88), Nederland (79) en Zweden (80) vrijwillig handhaven. Dit zijn geen beperkingen op soevereiniteit, maar instrumenten van goed bestuur — met bewezen economische voordelen.
Hongarije's CPI-score: 41 — laatst in de EU voor het derde achtereenvolgende jaar. Het is sinds 2012 14 punten gedaald.
Absorptiepercentages en het Poolse voorbeeld
| Land | RRF-toewijzing | Uitbetaald | Percentage | Status |
|---|---|---|---|---|
| 🇫🇷 Frankrijk | €40,3 mld | ~€30,8 mld | ~77% | Koplopige EU-land |
| 🇮🇹 Italië | €194,4 mld | ~€140 mld | ~72% | Grootste begunstigde |
| 🇩🇪 Duitsland | €28 mld | ~€18,3 mld | ~65% | |
| 🇪🇸 Spanje | €163 mld | ~€71 mld | ~44% | |
| 🇵🇱 Polen | ~€59,8 mld | ~€20,9 mld | ~35% | Versneld na regeringswisseling |
| 🇧🇬 Bulgarije | ~€6,3 mld | ~€1,8 mld | ~29% | |
| 🇭🇺 Hongarije | €10,4 mld | €0,92 mld | 8,8% | Alleen voorfinanciering, 0 verzoeken |
Onder de PiS-regering waren ~€136 miljard bevroren. Na de regeringswisseling eind 2023 diende de nieuwe regering onder Donald Tusk binnen enkele maanden een actieplan in, en begin 2024 begon de Commissie praktisch alle fondsen vrij te geven. Dit bewijst dat de voorwaarden haalbaar zijn wanneer er politieke wil is.
De prijs die de Hongaarse samenleving betaalt
In de eerste 10 maanden van 2025: €1,6 miljard betaald, €1,55 miljard terucontvangen. Voor het eerst sinds toetreding tot de EU werd Hongarije nettobijdrager — uitsluitend door de bevroren fondsen. Lidmaatschapscontributen moeten toch worden betaald.
BBP: -0,8% in 2023, gemiddeld +0,5% in 2024–2025 — onder het EU-gemiddelde.
Begrotingstekort: ~5% (2025–2026) — ruim boven het streefdoel van de EU van 3%.
Permanent verloren: ~€2,12 miljard in cohesiefondsen (eind 2024–2025) — onherroepelijk.
Dagelijkse boete: €1 miljoen/dag (~€365 miljoen/jaar) voor de asieluitspraak.
CPI 2024: 41 punten — laatst in de EU voor het derde jaar. Gedaald met 14 punten sinds 2012.
Als de supermijlpalen niet worden bereikt, zal de volledige ~€10,4 miljard RRF-toewijzing permanent verloren gaan — ruwweg 5% van het bbp. Scholen, ziekenhuizen, energiebesparingstechnologie, digitalisering en verbeteringen van het vervoer zullen zich niet realiseren.
Zelfs in geval van regeringswisseling is de tijd twijfelachtig: vervullen van supermijlpalen, beoordeling door de Commissie en ondertekening van operationele regelingen zou maanden duren.
De voorwaarden schenden de soevereiniteit niet. Gerechtelijke onafhankelijkheid, anticorruptiekaders, mededinging in openbare aanbestedingen — dit wordt vrijwillig gehandhaafd door Denemarken (CPI 89), Finland (88) en Zweden (80), en levert bewezen economische voordelen op.
De voorwaarden zijn haalbaar. Het Poolse voorbeeld bewijst het: fondsen kunnen binnen maanden worden ontgrendeld als er politieke wil is.
De niet-naleving is politiek, niet economisch. Academisch onderzoek (Scheppele–Morijn, 2024; JEPP, 2025) concludeert dat de regering een bewuste afweging van kosten en baten heeft gemaakt: de politieke kosten van bepaalde hervormingen — het in gevaar brengen van het corruptiesysteem, het opgeven van controle over stichtingen met openbare doelstelling — overschrijdt het economische voordeel van de fondsen, althans vanuit het perspectief van handhaving van de huidige machtstructuur.
De belangrijkste belemmeringen betreffen de fundamenten van het machtssysteem. Stichtingen met openbare doelstelling waarborgen Fidesz-gerelateerde controle over universiteiten. Verhoogde mededinging in openbare aanbestedingen zou de oligarchen bedreigen. Grotere verantwoording van vervolgingsfunctionarissen zou het risico van blootlegging van corruptie op hoog niveau met zich meebrengen. De regering faalt niet in het nakomen van de voorwaarden omdat het niet kan — maar omdat het niet wil.
De schade wordt gedragen door Hongaarse burgers. De verloren fondsen waren bedoeld voor scholen, ziekenhuizen, energiebesparingstechnologie en vervoer. Ondertussen moeten lidmaatschapscontributen toch worden betaald, en Hongarije werd in 2025 nettobijdrager. Bevinding van TI Hungary: "Corruptie ondermijnt economische prestaties, en afnemende economische prestaties verminderen beschikbare middelen."
De tijd verstrijkt. De RRF-deadline van 31 augustus 2026 kan niet worden verlengd. Als de huidige regering niet aan de voorwaarden voldoet, kan de toewijzing van €10,4 miljard (~4.000 miljard HUF) grotendeels voor altijd verloren gaan.
Documenten en artikelen gebruikt in deze analyse