Russische invloed op de Europese extreme rechts

De Russische lening (2014) – Waar alles begon

Marine Le Pens partij, toen nog de Front National, sloot in het najaar van 2014 een lening van €9,4 miljoen af bij de Moskouse First Czech-Russian Bank. De eigenaar van de bank, Roman Popov, had eerder voor één van Putins miljardairbondgenoten, Gennady Timchenko, gewerkt. De lening werd bemiddeld door MEP Jean-Luc Schaffhauser, die openlijk werkte aan het bouwen van een "Russisch-Europese christelijke alliantie."

De lening werd blootgesteld door het onderzoeksmedium Mediapart nauwelijks twee maanden na ondertekening. De bank sloot in 2016, en de lening werd doorgegeven aan een reeks twijfelachtige Russische bedrijven: eerst naar een autoverhuurbedrijf genaamd Konti, en uiteindelijk naar Aviazapchast, een leverancier van vliegtuigonderdelen die ook de Syrische luchtmacht van dienst is. De partij betaalde de resterende schuld van €6,1 miljoen in 2023 af.

Een Franse parlementaire onderzoekscommissie concludeerde in 2023 dat het Rassemblement National functioneerde als een "relaiskanaal" voor Rusland in de Franse politiek, en dat de standpunten van de partij consequent aansloten bij Kremlin-berichten — vooral in de ondersteuning van de annexatie van de Krim en het verzet tegen sancties tegen Rusland.

De Hongaarse lening (2022) – MKB Bank, Lőrinc Mészáros

Voor de presidentiële campagne van 2022 had Le Pen opnieuw buitenlandse financiering nodig nadat Franse banken haar krediet bleven weigeren. Dit keer verstrekte Hongarijks MKB Bank haar een persoonlijke lening van €10,7 miljoen. De meerderheidsaandeelhouder van MKB Bank is Lőrinc Mészáros, de jeugdvriend van Viktor Orbán en de rijkste man van Hongarije.

Een onderzoek van de Financial Times onthulde dat Viktor Orbán persoonlijk de directie van MKB instructies gaf om de lening uit te geven, ondanks bezwaren van zowel de bankleiding als Mészáros zelf. De interventie van de premier suggereert dat de transactie niet slechts een zakelijke beslissing was, maar een politiek-strategische zet om Orbáns Europese alliantiestelsels te versterken.

De Hotel Metropol-opname (2018)

Een van de meest dramatische stukkels bewijs van Russische invloed kwam aan het licht in juli 2019, toen BuzzFeed News een geheime audio-opname publiceerde. De opname werd gemaakt op 18 oktober 2018 in Moskou's Hotel Metropol, en legt vast hoe Gianluca Savoini, een jarenlange vertrouweling van Matteo Salvini, de clandestieke financiering van Italië's Lega-partij onderhandelt met drie Russen en twee andere Italianen.

De essentie van het plan was dat een naamloze Russische oliebedrijf (contextueeel waarschijnlijk Rosneft) ruwe olie zou verkopen aan Italië's staatsenergybedrijf Eni met korting, waarbij de besparing — ongeveer $65 miljoen over één jaar — clandestien in Lega's campagne voor de Europese Parlementverkiezingen van 2019 zou worden gepompt.

Op de opname was Savoini expliciet: hun doel was het creëren van een pro-Moscouse Europese alliantie met Le Pen, Strache en de AfD. Het Milanezse openbare ministerie startte een onderzoek voor vermoede internationale corruptie. Salvini ontkende consequent ooit Russisch geld te hebben ontvangen, hoewel hij op het moment van de Metropol-onderhandeling in Moskou was en naar verluidt de vorige avond met Russische vicepremiminister Dmitry Kozak sprak. Er is geen bewijs naar voren gekomen dat de deal ooit is uitgevoerd.

Het Ibiza-schandaal (2017/2019)

In mei 2019 gaven Der Spiegel en de Süddeutsche Zeitung verborgen cameravideo-opnames vrij die Heinz-Christian Strache, toenmalige vicekanselier en FPÖ-leider, samen met zijn plaatsvervanger Johann Gudenus lieten zien terwijl zij onderhandelden met een vrouw die zich voordeed als het nichtje van een Russische oligarch in een villa op Ibiza. De opname werd in juli 2017 gemaakt, slechts enkele maanden voor de Oostenrijkse parlementsverkiezingen.

In de video bood Strache overheidscontracten aan de verborgen investeerder aan als zij de dagkrant Kronen Zeitung zou kopen en een FPÖ-vriendelijke mediaomgeving zou opbouwen — in zijn eigen woorden, één "zoals Orbán in Hongarije heeft gebouwd." Strache en Gudenus traden af, de coalitieregering stortte in, en vervroegde verkiezingen werden uitgeschreven.

Hoewel de opname een sting-operatie was (er was geen echte Russische investeerder betrokken), gaf het incident een verbijsterend inzicht in het Rusland-gericht netwerk van verbindingen van de FPÖ. In december 2016 had de FPÖ een formele samenwerkingsovereenkomst met Putins United Russia-partij ondertekend, en Gudenus had openlijk de annexatie van de Krim onderschreven en de EU gekarakteriseerd als een "lobby voor homoseksuelen" in een toespraak in Moskou.

De AfD en het Voice of Europe-netwerk

Duitslands Alternative für Deutschland (AfD) is één van de meest belangrijke doelen — en tegelijkertijd één van de meest belangrijke instrumenten — van Russische invloed in Europa. In 2024 barsten scandalen in meerdere golven los: de toonaangevende kandidaat van de AfD voor het Europees Parlement, Maximilian Krah, bleek geheime betalingen van zowel Rusland als China te hebben ontvangen, terwijl zijn assistent ervan werd beschuldigd voor Chinese inlichtingen te spioneren. Een ander senior kandidaat, Petr Bystron, werd op audio-opnames betrapt terwijl hij €20.000 in contanten accepteerde van de gezanctioneerde Artem Marchevsky voor het verspreiden van Russische propaganda.

Beide zaken leiden naar het Voice of Europe-netwerk, een op Praag gebaseerd desinformatieplatform dat in 2023 opnieuw werd gelanceerd onder leiding van Viktor Medvedchuk, de exiled Oekraïense oligarch en Poetin-vertrouweling, met bijstand van de zogenaamde Vijfde Directie van de FSB (Russische Federale Veiligheidsdienst). Het netwerk verdeelde tot een miljoen euro per maand onder extreemrechtse politici in minstens vijf EU-lidstaten, en betaalde hen om Russische propaganda te verspreiden en solidariteit met Oekraïne te ondermijnen.

Volgens Thomas Haldenwang, hoofd van Duitslands binnenlandse inlichtingendienst, "dragen Russische verhalen verspreid door delen van de AfD bij tot de uitbreiding van rechts-extremisme" in Duitsland.

Vox en MBH Bank: Orbán-gerelateerde financiering

In september 2024 gaf de Vox-partij onder leiding van Santiago Abascal, na berichtgeving door El País, toe dat zij haar campagnes voor gemeentelijke en parlementsverkiezingen in 2023 met een lening van €9,2 miljoen van Hongarijks MBH Bank had gefinancierd. De lening kwam in twee termijnen: €6,7 miljoen voor de parlementsverkiezingen en €2,6 miljoen voor de gemeentelijke verkiezingen.

MBH Bank is Hongarijks tweede grootste bank, 30,5% staatseigendom, met daarnaast ongeveer 50% in handen van bedrijven en individuen gekoppeld aan Lőrinc Mészáros. Een woordvoerder van de partij rechtvaardigde de Hongaarse lening door te stellen dat Spaanse banken krediet hadden geweigerd uit te breiden.

Spaans Socialistische Partij (PSOE) diende in december 2024 aanklachten tegen Vox in, stellende dat het verbergen van de leningbron de Spaanse partijfinancieringswet schond, die entiteiten gekoppeld aan buitenlandse regeringen verbiedt politieke partijen te financieren. Het Spaanse openbare ministerie heeft een onderzoek ingesteld. De Hongaarse regering ontkende enige betrokkenheid bij de transactie.